I neulai khong in “nek tam na ut leh netawm in” a chih uh ki za sek a, taksang lou ki hilou napi a omze diktak ki theisiam khollou hi. Sapte’n “only the wearer knows where the shoe pinches” (khedap a buntu kia in koilai a hon dou om ahia chih a thei) a chih uh eilam in “gul tuk louh in gulgu natdan a thei kei” chih bang deuh ahi mai diam ah. Hun a hong paipai leh houh hong chiang deuhdeuh ding hileh kilawm a bang vial hi.
The New India Assu. Co. Ltd. a ka nasepna a ka lut chil, November 1989 kum a pan kha guk sung Mumbai a ka training lai un ann nek ding ki ningching mahmah a vaite deihdan - roti, subji, ei deihdan buh leh meh lah om lel hi. Meh ding le a teh a gah, dal chi tuamtuam, sa tuamtuam om gige sim banah a nekkhit chiang a a delhkipna ding (desserts) tuamtuam ann bang thou in deihzah zah va ki lak mai ding om hi. A lutthak mi 127 ka hi ua, dining hall bang thum khong kizang ahihna ah khatveithu a mi tampi in a nektheih ding, buffet type in lui ua, a kiam a bei om leh hong sung dim pah ziahziah mai uhi. Ei i khankhiakna leh i khovel ana neu deuh ahihna a nek ding huchibang ningching ki lui om bang nuampi khat ahisim hi.
North India lam mite’n meh a masala leh sathau tam deuh deih ua, South India lamten bel masala tam deihlou in a thuk - theipai, dahi - leh curry patta khong ngaina deuh uh ahihman in amau deihdan lam chiat a huandia deih in a huante huandan peuh a soisel di om gige sim hi. En bel i tangvalnou lai le ahih chiang a, (a chil in masala leh sathau tam ki sasim mahleh) a omom ki nethei zel mai hi. Dop le na ki dawm khollou a na ki ne ekek mai zel ahih chiang in kha guk sung in i gikna in le punlam manoh hi. Ka theih gige South lamte khat in buh leh dahi khong polh lel in a ne lel sek a, khatvei limsa a hiam chih ka dot himhim leh “hiai telawi masala a hichi nek uh kum 50 a hong chin chiang un hon thei mai ding uh” chih dan khat in hon dawng hi.
Huailai in “zozen” sak sim in om, a thilgen ki ngai poimoh lou hi. Hiai pa gendan in, kum 50 i hong chin chiang in huchipi in kithei nai kholkei mahleh kum 10 dang bang hong ki behlap chiang in hong chiang sim khat a omta a bang dek hi. Ama gendan a masala (huai hun sung chihlouh) huchi tam nek ki hikei mahleh ann (buh) khong tampi pi i nek a i vah elal keileh a lungkimlou lam bel ki hi peuhmah. Inlam khong a sungna, santen kumlui, sungpuak, leh tulai miten IBS, dailen suaklou, gut health, antioxidant etc a chihte khong uh omzia hong chiang simta a bang hi. Neklam toh kisai ah North East mite a ki control theilou pawl tak a ki hi de aw ka chisim hi. I lak a cancer tamdan khong le kuamah in a ziak hong sui leh zonkhiak sak khollou ahihleh i chi a hiven; zonkhiak, theihchian a panlak hunsimta mai leh kilawm. Neklam toh a kisaina om ngei ding a gintakhuai ahihna ah.
Ei singtangmite ann tamnekte a ki hi deuh maithei. Sepaih pangte bang in le haksa a sakpen pawl ua a gensek uh ann vahtak a neklouh chih khong hiven. MNF-te khong in le annekkhit a gilkial (lai) mahmah haksa ahi a chi ngutngut bok uh. A ziak tampi a om ding, a hithei ding neukha gen sawm le. Tuni in thagum a nasem hi nawnkei mah le hang, hun sawt nailou paita in loukhoh a nekzongte i hi a, i lou neihdan lah kum tenga a thak neite i hihna ah inkiang nai ah a gam in le hon daihlou a loumun gamla pipi khong ki nei sek hi. Lougiak chih khong om mahleh miteng giak thei denlou hi. Huai ahih chiang in lou a nna septam theihna ding in zingkal baihtak a ann ne, lou kuan, kilometer bangzah hiam khe a pai in loumun tun chiang a bung pah, nitaklam vaipaihun a huai lampi mah zui a khe a paikik in khomui zul khong a in tungkik zel. Huchibang nasep awlmohna ziak a zingkal annek baih ngai, nasem gim zan a tawldam dia lupbaih theihna dia nitak ann le ki nebaih zel hi.
A kikal a nekding, kamlam ahiam singtang a om mawklou ahihna ah zing leh nitak in ann tampipi ki ne hi. Sun ann khong a ne omthou mah leh a nelou bangle tampi om veve hi. Sun ann ne in neta kei le i nek a nutrition hoihlua hi khollou ahihman in leh thagum a nasem i hihna ah tampi pi ne mahle hang i sung in le zou a ek le tampi pi kitha mai hi. Genbeh lai le, tulai dan in meh ding, sa hi in anteh louhing i deihdeih deih hunhun a va leizual theih hilou a, i sepkhiak i neihsate bang le a selou dia koihna ding omlou, khintung a hakkeu ahihkeileh nisa a phougam a a hou a bawl chih khong himai hi. Hau kei mahle hang ann bel a kidaih mahmah ding ki huan chiat a, nek le ki netam chiat mai hi. Anteh, mehgah khong a tun in tampi om a, gamlak a pou singgah, singteh, louteh nektheihte le a tun hun om chiat ahihna ah a hun in nek senglouh in tam hi. A siatma in tam nele a nekha leh a hampha ki hi mai, tampi pi ki huan mai hi.
Huchibang dinmun ah i nute bang in a hon deihsak leh awlmoh man u leh, i gilkial khak ding a lauhman ua ann bang tampi pi ne dia hon deih un, huai ding a i neu apan honna sawl leh chiil uhi. Amau mah leh miteng in le tampipi, gilmul kivang zen a puak phihpheh, vah kisa a gik bitbet mah a kine vek himahleh thagum a nna sem, a suk atou a ki diang vek ahihna ah tulai dan a nektam ziak a diabetes ahiam, bp ahiam khong a nei kuamah om khollou hi. Mehbang a lim kholkei leh i lei leh i taksa hon thathousak leh a limna piangsak ding in malta meh, malta thak, chi al toh kituak a bawl khong toh ne le hang tampi pi ki nezou zel mai hi. Huchi in i neu apan tam nek, nektam i taksa in ana ngeih in i sisan a belh bang in hong omta hi.
Huai i gen leh 1980’s a Time Magazine hiam, National Geographic hiam a a lim khong toh ka muhkhak African nam khat ann tampi pi ne ua, a gil bang uh puak kingkeng zozen, huchia a nekkhit chiang ua a kha a sim (ka lungsim a kha guk lam chihdan hong ging hi zomah ei) bang nelou a le omthei uh chihdan ka theih milmial lai khat om a, lah kimuang chiahlou ka hihman a pu google ka dotsin leh a kha a sim zaw hitheilou ding ahi chihlam in hon dawng hi. Ka thilgen pen Ethiopia gam a Bodi tribe ahihkeileh Tanzania gam a Hadzabe tribe hi ding in a gingta hi. Hiaite tanchin khong le genlut uthuai sim mahleh i gen dah phot dia, ama gendan in chu mihing taksa kibawldan, paizia a pan a et in a kha a sim angawl hitheilou ding (biologically impossible) a, ni nih ni thum tan bel hithei ding chih dan ahi. Huchi ahihleh Toupa Jesu in ni sawmli leh zan sawmli ann a ngawl pen amah mihing le hi Pathian le hikop ahihman in hithei ding, himahleh huai talpak’ Chanu in AFSPA doudalna a kum 16 anngawl chihpen zuau chihna hipah mai lou di?
I gennop ahihleh i nasep leh khosakdan toh kituak a i taksa le ana ki bawllem thei zel in huchia mihing in ann tampi pi bang le ki nethei hi ding hi. I ngeina, i sisan a ana belhta hi mai mahleh tuni a i nek zondan, i khosakdan a hong tuam chiang in a kituaklou, a kilemlou hong om nawn hi a theih ahi. I khosakdan toh kituak a nekdan bawllem ngai om a huai ana bawllem khathei nailou i hi diam chih in om hi. A lim a al nethei, nezou i tamta a, huaite lounasep leh singtang suk leh tou a dian hun a nekdan toh kibang a i hon nektouh nilouh mawk chiang in i taksa lam in a lohding dan ana theilou, a nasep ana zoulou in i sisan ah a bangbang ahiamte na tam in BP, lungtang natna chih khong leh a khawlpi omna i digestive system in na lel in sungna leh a kikaihmatpih natna tuamtuam nei houh i hi diam chih khong ngaihtuahlouh theihlouh hong suak hi.
Medical line a om a hoihtak a chetna nei a gen thei i hihlouh man in hiai ziak ahi i va chi gaih thei kei, himahleh hi ding in i gingta hi. I taksa bang soizawi in i taksa poimoh zah lel ann ne hile hang ki damthei mai ding in a gintakhuai hi. Tangval lai khong in Khasite khong in office kaina khong a sun-an dia buh neukha leh voksa piece khat leh nih a tiffin bawm ua hon pua ua, “bangmeh na meh a” chia i dot chiang a “dohsniang” (voksa) chia hon dang deuh gige sek uh, nektham le hilou chihsim a om sek.
A bangteng hileh i gennop pen zaw i nekzondan, i taksa i. zatdan toh kituak i taksa in a zoh ding tan mah nek a, a kan a val neklouh ding zaw himah ei chih ahipen mai.
Guwahati
04:06:2026
No comments:
Post a Comment