Apr 19, 2026

Sammet Lam Awle.

Tuzing sammet dia i va kuan leh a mun a mi 4 bang a ngak na omkhin a; paisan dia lah zing chiang a zinsawm, zinma a met uthuai sa, ngak dia lah sawttuak lua. Buoihuoi ata khoo! Sammette’n lah a tangpi gen in mi a ngak om mahleh a khut ua customer, a metlelte uh mawkkhah lou in a deih teng uh - mukmul/khabemul kiat, sam rong nuh, head massage, body massage khong, tulai bang facial, face wash chihte om zomah - hihsak sawm nak uhi. A hih utlouhte uh nangawn hih dia convince sawm lailai sek uhi. A ngak, a dawr sung ua tusate mawk paikhiak nawn khollou ahi a chihna tan uh leng a om dia, amau le a kisiamtanna ding un a hong pai masa a deihte uh ki hihsak mai ahi chihbawl uh hihtuak hi.  

 

A na tung masate zak ngei ding a “Zan a phone a tubang hun a hong pai di ka hi kon chihsa hilou maw” sammetpa kiang a  ka chih leh,  “Na chih hun a hong tungzoulou chin a, amau hong pai man uh eivoi, chih ngaihna omlou a tave” hon chihpen ana ngak mai in a chihna tuka a ngai ka hihman in ngak mai ngai dinmun  ka hisakta hi.  

 

Ahitak in bel phone ah “dak kua a hong pai ding ka hi” ka chih ahi. Dak 8:45 lak in ka tung a, a tungbaih lam himah leng va kinialpih kul ka sa kei hi. Vengthak deuh chih theih ding a om ka hi ua, kou naih ding a lem hiai mun chihlouh sammetna dang a omkei a, lut leng a lunsim gige vial uhi. Sorkal lam (chimai ni) in ka veng uah development nna naksep ahihman in nasemmi tuamtuam - labour, supervisor adg. pasal  hon tam a, a kiang nai ah CISF quarter, leh security tuamtuam tenna bang om zomah ahihman in sammet ding mihing kidaih lel hi. 

  

Dakkal khat ching dektak ngak, whatsapp group join khakte a post/comment omte sim thuakthuak, facebook lam khong a kisuan phei zel in whatsapp lam ah lehkik zel in ka om hi. Bangmah lungluthuailua omlou, utube a bang hiam ngaih dia lah earphone ki tawikhalou zel, ei ngaih mi zak ding uthuailou chi in facebook a sammet ngakthu gelh ding in ka hong kipan hi. Gintak sang in gelh ding hong phulkhe vanglak hi. Gelhtui dekpan i chihleh i ma ate’n sammet kia hih a thildang hihbeh khollou a ding uam i hun hong tung guih zel hi. Pah aw chihsim a om, ki gelhman nonlou. Huchi ahihleh chia inlam a kon gelhthak ahi, kon chi masa ding.

 

Lai i gelh zeuhzeuh chiang in banghiam tanchin sui a gelh khong i hih hial kei leh kei lai gelhdan tangpi hiaidan ngen hi sim hi. Plan kholh ahihkeileh ngaihtuah masak om khollou a kipan suk mai, i va gelh pat chiang a idea hong pawt, gelh ding tuisam bang a hong phulkhiak zungzung ton om a, huai chiang in tuh mangngilh ma in chia gelh a gelh suk mai; hunkhop sak chia simnawn in a kulnate puah leh bawllem zel mai. Himahleh huchia omlou, keu a keu gemgam, laigelh pai mahmah lou a a omton le om a, huchih chiang in bel ki gelh thei selou. Ki NIL, ki pamtul hi mai.

 

Dakkal khat ching dektak (ngak) ka chihna san ahihleh lawinu phone call ka don hun, ka phone a call log en a ka gen ahi. Vaigam a om chilou a singtangpa tak a zing leh nitak a ann ne zel ka hi ua, dak 9:30 hon pelh chiang a annekhunta chi hiding hiven, 9:38 in hon call hi. “Na metzou dekta hia” hon chi a, “ Tang nailou. Ngak lai” chia ka dawn leh, “Aleh nna dang ka na sem mai ding” a chi hi. Zingkal a breakfast, sun a lunch, nitak chia dinner chihdante a zui theilou leh lemsa lou lam ka hi uhi. Vai annekdan a ngaihna tan a om ban ah sun chiang a hohna ding, pawtna ding khattou i neih leh ann ne masalou a pawt a lem hetlouhna om, buaihuai sawnsawn suak ki sa hi.

 

Kha khat a sam khat vei ki met sek, met dek chiang in ngak sawtlouhna ding in sammetpa ka phone masa a, mi omlouh deuh chia’h aman hon sam a ka va pai zel mai hi. Zannitak a metsak sawm ka phone lai in “mi khat a ka met lel a, midang khat in hon phone bok a tu a na hong pai a amah a hong tunman keileh tua ka metzoh nang na hi mai” chi mahleh khua nim, van bang gingging ahihna ah vuah hong zukha leh chia “zingchiang dak 9 in ka hong pai ding” ka chih ahi hi.

 

Tulai a beauty parlour, salon, spa a chihte uh, sammetna CHK deuhte ah sammet man a tam ban ah ei inkiang nai a huaite omlou ahihman in hiai Bihari pa mah bulbawl in ka zuan sek hi. Aman le hon ngai poimohua dan in omthei a, huai nuam le kisa houh ahi mai diam ah. A dawr uh ka inn ua pan smart watch tehdan in km khat a gamla ahi a, 8:30 pelh zek in ka kuan a, sammetkhit dak 10:50 lak in inn ka tungkik hi. Kuanlam in ni le a sa kei a, excer kila khollou ahih toh chi in khe a ka pai leh minute 10 khong a lut diam ah.. Kiklam bel gil bang kialsimta, ni le ana sazaw chi in electric autorickshaw ah ka tuang hi. Tuanman teng 10 ala a, kiman vanglak. 

 

Hiai Bihari pan customer a hauh man in anau leng hon lalut in a unau un sam met ua, siam le a siam uhi. Anau muang zoulou chihbawl hia ahihkeileh kei ngaih dia aman hon ngaipoimoh ahi chih langsak ut ahiam kei sam anau met phallou in amah ngei in hon metsak gige a, ken le ama met mah ka deih hi. Khalui a ka phone lai in ‘kidney stone nei hon chi ua a atkhe dia Bihar a pai, huai a omlai ka hi’ a chi a. “ Kei omkei mah leng, ka nau in dawr hong ahi, a met dingdan, hair dye zat ding khong ka na hilh dia, na phone number ka na pe dia aman a hon phone mai ding a chih beh hi. 

 

Na nau in a metsiam dia hia chi a ka dot henghang leh
Siam mah in teh, a hih ding dan leh a poimoh teng ka na hilh ding a chih chiang in

Awle, awle ka chi mai hi.

 

Minute nga khong nung in anau hilou, amah mah in a hon phone nawn a, “tu in va pailechin a hih ding dan teng ka hilhsa ahi hon chi hi. Va pai ngal a anau ka metsek leh a u thuhilh ngai poimoh ahi ngei dia, uluk petmah a hon met leh a u sang mah a le siamzaw ding in ka gingta simta hi. Hun le sawt a la hi.

 

A dawr uh thak deuhlai ahihziak le ahi dia, sian le siangthou thokhat tadih hi. (Tuzing) Sam metkhit rong nuh, head leh body maalis teng toh 300 hon la ua den a a CHK i chihte toh sen kikhe mahmah chih ding ahi. Huai i chihleh 1989 a Bombay a sammet thasialhuai dan peuh ka phawk thepthup hi. Shillong a teng 10 a i met gige, huai lam ah 60 bang ana hi maimah! Huailai Bombay rate sang in le tua ka metna kimanzaw lai hi. Thildang tellou a sammet man 50 hiven. Mumbai ahihma hia hikhin, ka chiang nawn kei. Himahleh en Bombay chia i na theih ahihna ah huai mah kon zat ahi. Kum 40 bang ana naihsim man tuh hita ei ve. Shillong toh Bombay a kibatlouhna a metman hi phot leh a ban ah, a masa mun ah tutna ding sing a kibawl chair lian beubuau ahihlai in khatlam ah bel sik a kibawl, a tutna nem (cushion) kidap leh kipeithei ahi. Bombay  sammette’ puan kang in a kithuam uh chih leng a kibatlouhna khat ahi ding. Municipality lam in uniform a neihsak uh leh a metman a bikhiah sak uh a diam chi ing.

 

Gennop lam naihsuk hiaihiaita ni le. Vaite’ division of labour ziak in a society un caste system - mihing a tualniam pen apan a sangtou zaw dan 4 bang a kikhenna neihloh hial uhi. Huai in khopi lian khong ah sammet man le tamsak houh a de aw chihsim in om hi.  Chihbel sammette kha a nasep ziak un society a tualniam penpen - mi sepnoplouh sem, muhsit, simmoh leh kihdak a om pawl ahi ua, atu-tate uh leh a suan khangsawn teng uh huai namniam a a omden uh ngai suak hi. Coolie, khedapbawl, ninphiat chihte le huaidan ngen ahi uhi. Hiaite pawl namsangzawte toh dinmun kikim in omthei ngeilou ua, a nam sangzawten hiaite nasep sammet khong sem in nekzong thei mawk lou uhi. Tulai a salon, beauty parlour khong a nungak ahihkeileh tangval nalh zetzat a sammette bang caste khong ahi di uam bel thei khang in. 


Ei society ah huchibang, a niam leh sang ki deidanna a omlouh ki hampha chih ding ahi. I khoten simple village based society ah nekzondan, louneihdan leh bangkim ana kibang vek i hihman a ana hichi kha ki hi peuhmah ding hi. Tulai khong in tuh a zawng a hau kal omta, ki gamla lota i chinuam a; mizawng daipamte haksatna tampi om mahleh vaite ki deidanna toh va tehtheih hial khollou maithei. A siampu chi brahmin (a kikhenna ua a sangpen) deuhte bang in khualzin nikhua ah hotel a annek, singpi dawnna ding bang in le brahmin deuhte dawr mah zongkhia in naih uhi. Moulopna hiam nek a bawl nikhua un le a huan ding in huaite mah chi sese sek uhi. Silchar a ka omlai ua ka inluahnate uh Brahmin ahi ua, inmai a haichi guizam khenkhat ka tuh leh pousakte bang a hong buk leh pichin dek chiang in hilh le hon hilhlou in ana vatmai mai sak ua lamdang kisa sim hi. Ngaihtuahna khat ah bel lounasep, haichi chin khong amau society a Vaishyate nasep ahihna ah Brahmin intual huchibang a om dia lemsa lou uh hi ding peuh in ka gingta sim hi. Chile lah coconut kung lianpi khat bang tuh nei bengbuang zel uh, gahpha thei zozen.


Amau huchibang khong ahi ua, ei society a ki deidanna omlou ahihna ah vaigam a nna vasep khong, a paizia uh theihlouh man a noplou leh buaihuai khenkhat tuahtheih tham ding hi. Tampiten bel a hon theisiam mai ua, huai ban ah a caste system pen uh, a tangtang a muhtheih ding bek a ngai poimoh khollou le omtham mahleh uh tamtak in a lungtawng ua ana phum leh vom den pawl om veve hi. Huchidante khong tuahkhak in i gamtat leh khoheidan khenkhat a pan koihdan khat hon neithei pah uhi. Nasepna ah va tawmngailaw lehang ahihkeileh a nuailam deuhte na bang awlmoh in va huh le hon ngaisang khol hetlou uhi. Sepna a i dinmun khong le theih a huai toh kituak a gamtat leh paudan bang le theih leh siam ngai hi. Ei sepdi lou pipi khong va awlmoh bang haina suak hi. Poi salou a maivun sah theih, dohzohna neih, kamhat, pauhat, kisuanlahna a dimlou i kam zatsiam bang vai lak ah poimoh mahmah hi.  

 

Cate system genchian sawmna lam in i va pialkha man dek sim a, India gam mun tuamtuam ah sammette kuate ahi ding uam, ei North East ah bel Bihari hi deuh a bang hi. Hiai Bihari sammette apan in nekzonna nasepdan ah ziltuak leh ziltheih tampi om ding in uphuai hi. I gam a nasepding, nekzonna ding omlou chia i phunphun lai in amau bel nasep ding tam chi in hong kinawnlut lut zosop uhi. A tak a diam i gengen sek uh Bihar ah eigam a  sikse zong dingte training na mun khat om a huai ah Paite pau bang le zil uh ahi ki chihsek hiven. Ei pau a basic neukha leh number simdan khong a theih chiang ua hong pai in, huai renglutte (new recruits) khe a pai ahihkeileh cycle a tuang in veng teng a fan kualkual kawm un “siksia om hiam” chi in kikou nitum phot ua, huchi’n vengkil kom teng leh thil tampi hon theih kholoh masa phot in awl in a ban ah a nna sepdi uh hon ngaihtuah thei sek uh kichi hi.

 

Bihari sammette’n a nekzonna uh zahhuai a ngai leh ginomtak a sem ngiatngiat mah uh hileh kilawm se hi. A mi bawldan uh, customer treat dan, mi houpihdan khong uah zil ding omkha ding hi. Aizawl a tualmi sammette kiang a i va pai chiang in genkhiak theihlouh a lemlou geuguau peuh om a bang maimah hi. Sakolbakteh khong zanglou in electric sammetna khong in dot le hon dong masa lou in i lu hon nor kolh zungzung mai ua, zoh le zoubaih uhi. Mukmul kiat, leh a finishing neuhneuhte om khollou in hih muatmuat ua, kampau leh houlim ah bel siam mahmah thou zel uhi. Kisuanglah sim kawm a huailak huchi deuh hiveh aw, huailak hon huchih deuh dih i chih chiang bang in “a nalh kei di peuh chi in amau thu, amau deihdan in hon paipih zaw sek uhi. Lamka khong a sam ki metkhalou ahihna ah ei a Zo  lam aiawh dia Aizawl i zat ahi. Lamka toh le kibang thou ding in a uphuai.

 

Biharite bel hoih i saklouhna omleh  leng hehsan ahihkei leh kisuanglah lou a tai ek theih hi. Ei ngaihtuahna houh ahizaw diam, personal tak a la lou uh, thil hithei mah leh professional hazard dan a lathei ding ua kikoih hileh kilawm hi. Electric sammetna zang  om zeuhzeuh mahle uh traditional sakolbakteh mah zatpipen in nei ua, i sam tepkhaloupi khong a i bilbuk gei khong kin deuh a sawt simsim a sakolbahteh uh hon tehging chatchat bang un le gennei khat houh ahi diam, hon khemzou houh ahizaw diam.. Hon maalis chiang bang ua le a khutzung ua i lu hon khetging dakdak uh, i nung ahihkeileh i liangkou khong a khutkuak ua hon betging dumdum uh, i bil hon kaihpuak sak uh, i ngawng hon hekpuak guap sakte khong un le hon khem lungkim ahia a professional na uh hizaw ahia, bang ahiam khat tuh om a bang peuhmah ve. Gen khat neile, a zui hi kholkei le uh le,  hon mawk niallou in ei deihdan a hon paipih uh hileh uh kilawm dan in langsak theizaw uhi.

 

Blade bang athak ngen zang chihbawl in a tuamna lai toh phelnih suahsa a koih in i mitmuh in a tuamna lai hon hong ngei mai ua, a kiatna a hon vuahma un dettol tui a (ahi diam ah) hih kawt puansia in hon nulsiang masa uh bang ngaih a pha diak thei a bang. Ei sam tawm, mukmul hauloute ahihkeileh naupangte a dia blade khatvei a zat uh mol pah khollou ding hia, a thak taktak mah hon vuah uh ahia ahihkeileh zatkhitsa a kholna bom sung ua omte muhlouh kal a na nulsiang a a tunna lai a tunkik a hon zang zel hile uh le ki theilou hi. Huchi nengneng khong in hon khem ngal di ua hia chia i ngaihleh bel i mitmuh mah a hon hih vek uh ahihman in convincing mahmah zel tuh hi. Hon kihdak hetlou chihbawl in i nakmul, i bilmul bang hon hahsak, hon tansak miatmiat mai uhi.

 

A nna ua a kipiakzoh dan uh, a taihmak dan uh, ginomdan a latsakdan uh, mi a houpihdan uh khong customer service siam chih in a khaikhawm theih ding. Huchibangte ngaihtuah in a nekzonna ua lohching tak, lohching ding mah le ahi uh chih theih hi. Eipawl bang le a lehlam ah mi chitak, ginom mahmah, nna leng hahsep mahmah, tawm bang le tawmngai mahmah khong hithou lehang le bang ahiam i kisapna kha om a bang zel hi. Professionalism lam a vat deuh houh a ki hi diam peuh ka chihton om. A genchiang ding dan tuan le ka thei kei. Nna i sep khatpeuh ah hiaite dan lungput pu kawm in semthei le ki lohching in daih le daihsawt ding hi. Dibrugarh khong bang ah le localte eilam mah a batna khat uh om in, nitak nung ahiam zingkal baih deuh khong in singpi dawn ding va zong le Biharite lou muh ding om mahmahlou hi. I gam a nasep ding omlou le hi khollou, ei a professional zoulou lam houh i hizaw diam chih khong tutung a ngaihtuah dia i luikhiak hi hen aw. 

 

Guwahati: 16l04l2026

Mokokchung: 19l04l2026 [editing]


No comments:

Post a Comment