May 10, 2025

NATURE TOH KINAI

Tulaitak in nature toh kinaih tak in ka om; tui luang ging biabia bang a kiza a, azu-ava, ganhing chi tuamtuam ham ging zong kiza thei hi. Khua le mial ahita mai (a hun ana enkhalou ka hihman in nitaklam dak 5 khong ahi de aw ka chi). Ka tunni zan uh i.e zannitak in  vuah hong zupah a, intung langva a thehging ngaih salsal in a zak bang nuam zozen himai! Lehlam ah lah huchi mun a i om leh mobile network bang hoihlou in internet le deih bang in hatlou zel hi.  Huai kia hileh pha ve. Thuk a mei chih leh zan miallua tanvak zek thei dia zat maimai theih solar light hat manglou lel kinei a, nitak bang khua mial in a nuamzaw khat le tuh ahihna a om hi. Kuanma a mobile charge na dia power bank nih keng ding chi, kisak lai a lupna gei a electric switchboard a khat charge, khatpen lupna tung a i koih leh lawmnu na fellua, i theihlouh kal a ana pack fel diam.

CHIANGKHUN

Tuzing  i.e.24.4.2025  “morning walk” le hikawm ding chi in ka motor koihna mun ua va pai ding, motor a “dummuam” ka nutsiat va la ding chi in chiangkhun toh ka ka giahbuk ua pan ka kipan khia hi. [Tutung Nagaland zinna a mobile phone ngat a ka laigelh thumna, whatsapp a le ka koihkhiaksa ahi. Ka post na a ka na gensa bang in tuni 9.5.2025 a blog  a koih ding a ka hon puahphat ahi].

May 8, 2025

OVERSPEEDING CHALLAN

Guwatahi toh Jorhat kikal NH715 highway a motor i tai chiang in, Jakhalabanda pelh khit, lah Kaziranga a speed limit 40 km kigelh leh roadside camera a koihnamun uh phakma deuh a Kaziranga lut naichiahlou a kingaihna a omlaina mun ah Assam police lamte a interceptor (motor) u toh na tangpang un, a motor hood bang uh hong zozen sek hiven. En amau di kisa khollou, ei bang a private motor a khualzin highway a tai ana khawl maimai hi ding ua koih in i taina speed le i ngaihsak khollouh laitak a hon na capture uh hi ding hiven, nitak chiang khong in mobile ah SMS challan hong lut keuh nuam mahmah hi. 

Jul 12, 2024

RETIRED LIFE

 Nasepna apan voluntary pension lakkhit kum khat bang hong valta hi mawk! I theihlouh kal in hun zaw ana paipai mah hi. Nna i seplai khong in i awlmoh, i hihnop, hihtuak i sak tampi om a; hun ki neileh.. khong ki chichi thei hinapi, i hong khawl hial leh thil taktak va pat dia kikhel simta peuh hong bang hileh kilawm. Thil neuchik khat va pat dia lah hih thamlouh sakna bang kinei sim hileh kilawm zel.

Nov 23, 2023

Kol leh vai

India mite genna dia Lusei, Hmar leh eipawl in vai i zat uh Thadou, Vaiphei leh Gangte in kol chi ua, kawlgam unauten kala chi uhi. India gam i chih gam lianpi a sung a chi leh nam tuam tampi omna ahihna ah kol, vai ahihkeileh kala i chih chiang a kua teng huam sak i hi hiam chih ah “hiai teng huam ahi” chia va gentan geih haksa ding hi. Zosuante'n ei omna mun a India mi i muhphak leh theihphakte vai (kol, kala)  hisak ki hipen ding hi.

KHUA

Tuni office a naseptha suaklou va mawktut di lah hilou deuh chi a, dictionary dia thumal kaihkhop laka khua omte lakhia in, khua thumal omzia ngaihtuah ka sawm leh mi hong lut  omom in deihbang a ki lutthuk zoulou hi. Himahleh ngaihtuahna a hong om neukha bek gelhkhiak himhim sawm in ka gelh hi. [September 30, 2022 ni a whatsapp group a post, 10.10.2022 ni a puah a gelh phat ahi]

Mar 1, 2022

Khaih! Tangtung Hitalou A maw..

Pathian zara a i dam nak leh hun zaw ama zia a na paipai himah e. A nuam a haksa phutou hanga, ni suakte na tum zel, kumte le na kivei zel ahih chiangin naupang chik i kisak kalin tate bang a lianzaw ahihkeileh ei chia hong pha khin ua, i lusamvom bang kelsamin hon khekpian sim theita mawk hi. Nungak leh tangval i chihte bang lah zanzek dana i na koih 1980s le 1990s le hilou, 2000s tou a piangte na hi maimahta. Theihlouh kala thil ahihnatak pomdan khat le na ki neitou zel houh a diam kholai khongah tuailai khatin “uncle” ahihkeileh “ka pu” bang hon na chi guihin hon houpih leh ki zadah thei nawn khollou ding bang hi.

Jun 5, 2021

Tuni Blog Puah Sawm

Covid 19 pandemic kum nihna a second wave a chih uh veng nailou lai in vaigam leh zogam ah mihing puk zungzungin ani ani in kha ke ziahziah mai hi. Kei omna, Assam ah leng veng tuankei mahleh ka nasepna, sorkal lamin essential service a hon huamsak manun nitengin office dakkal 2 khong ki kaisek hi. Dak 12 apan curfew ahihmanin dawr leh bangkim dak 11 a khak ding chih ahi a, kou bel dak 12 phial khongin ka khakzou phet sek uhi. Tuni kiginni (5.6.2021) kikhawll hiven chi in ka blog ah ka lutzual a, blog pen kua adin bangmah hikei mahleh laigelh koihchingna a ka zatpen hi sim ahihmanin lutmun deuha puah leh a mellatdan khong le khek ding chichi napi in leh lockdown ziaka man le kimanlua himahleh blog ah  va ki vaklut kha khollou sek hi.

I va lut hial leh khoihlouhna sawtta ahihmanin puahna dia a koi a khoih masa ding chih bang le theihin om kei zozen e. Blog sunglam puah dia a tawnga omte khong bangle ki update nawnlou hileh kilawmin a bul patna dipen theilou a nuse nawn di ka bang mai in ka thei. Label category sunga omte neukha khekkual zek maimai in nuse phot mai ni. A kha tandeuh hun hong om chianga dingin sit ni e.

May 21, 2021

Lamka A Omlai

Kum 1982 a Lamka nutsiat nung kum li/nga halin ki paithei lela pai nunungpen March 2018 hita ding hi. Huchin Manipur khopi nihna leh Zosuan khopi poimoh toh polama apan kizopna haksa in thupiang ki theiphalou sim mahleh mobile phone leh internet hong om takin  a dan hong om deuh hi. Huai chi mahle tulai Lamka thu gelh di khop kitheilou ding ahihman sikul kailai  Lamka thu gen deka kinei hi hang. 

Feb 18, 2021

Phalbi Khawl

Sepna a vaiten a nunnop (bihu, durga puja, diwali) hun ua suti a la ua christmas leh kumthak lak ei huna koihsim uh a banga, huai hun suamin tanau veh leh kisukhalhna dingin suti kila tangpi hi. Sikul kailai khonga phalbi khawl (summer vacation, winter vacation chihte) chiangin mundanga siamsinte inlam apai sek uh bangin upalam khenkhatin sepnanei omkhete le phalbi khawl neia pai dingin koih sek uhi. Suti la chile sepaih suti lak banga sawtlou, a tampenin ni 10 apan 15 bang kila ngam hi. Sawt la le nna ana kisiah leh ei buaina dimah hizel leh sorkal kumtawp 31 March bang le naitou paha kisakkholh ding tampi om ahihmanin.

Kumthak Nasep

Kumlui leh kumthak kikhen lai vela suti la-in, January 11, 2021 ni apan i kainawn leh a mihing kidaihlouhna leh tunglamten VC (video conference) khong angei a na hihlai uh ahihman, kumthaka thathak lak ding chia phurna omzekte hon nenniamsak dek maimah uh bang va chih di lah hikei ven. Sepna nei, khaloh la a inkuan vak i hih buang chia utin utkei le, phur in phurta kei le i mohpuakna sepkhiak leh septouh zel ngaia, i hon sep leh zaw Pathian zalin a dandan hong omtou zel sam hi. I omlouh kala pendingte aban bana i hihtouh chiangin hun bang le bei pahpah mai in nna le awlawlin kizou toutou sam hi.

Nov 26, 2020

Neklam Culture

 “State pua apan Mizoram a lut chiang ua Vairengte a bai leh voksahou huan toh annek kal ngaklah leh a genpen sek uh,  ngeina meh chi-a a upa lamten a duhlouh pipi uh  khangthakte duhsak, neksak teitei  sawmna omdana ngai uatulai  houlimna khat hita ahi” 

Zanni a singtangmeh thulu zanga ka lai gelhna ah hiai a tunga thugen genlut theilou nilouh a ka om manin tuni ka hong kipanthak hi. Hiaithu gennuam a kinei a singtangmeh chia ka bulpatleh, ka laigelh  paidan khat hong oma huai ka zuihzuih nalam ah hiaithu hon naihkha thei nawnlou ahih manin a awnna lamah ka na paisuakpiha ka telsakta kei hi.

LEITANG ZAT PHATTUAM

Political taka dik ahihkeileh political status hoihtak oma gam i neihlouh hang in i luahna, i tenna teng nial vuallouhin i gam ahi mai hi. Hausate e bang e chilou in mawl takin gamnei dan in kingai phot in i luahna gam leitang bang chi zat phattuam ding chihlam ngaihtuah le hoih ding hi. Nidang in naupang maban khualna a Lamka zaang delhpawl omthou mahle, 1997 a namkal buai apan ki hah delh diak ahihdan i gengen sek uhi. I gam a development omlou, lamlian lah hoihlou ahihman a singtanglam a nekzon, nasep leh khosakna haksa i chih a dik mah ahi hi. Huaibanah kikhual lele i khua leh i nasepte kuan bang chika hong sim, hong opkhum a bang hong ngen a, bang tuak ding i hia chih khong om mawk ahihmanin lungmuanglou in ahithei liai siah in singtang lawi a phaizang lam ki delh huan le ki hisim mah hi. Himahleh i lawihsan leh a luahnuam a dima om zel ding ahihna ah lawiloua i gam zat phattuam dan ngaihtuah ngai chidan i hi.

25, November 2020

Tukum March kha a lockdown hong omnung April 21 ni in office ki hong nawn pana, staff kimkhat khong kai in na kisem hi. A kailoute le inlama sem chihdana om zaw hisam, huchi dingin a mihing hi in office paizia hitaleh ataktakin a hithei kholkeia hiven. A kai pawla pan ngai ahihmanin a ki honni apan inn leh office kawmtuahin a kullua ahihkeileh kholai ah ki mawk pawt nuamlou hi. Aloutheilou a insung poimoh lei ding a om chiangin le dawr kiup deuh – departmental stall leh shopping mall deuhte bang ah kilut nuam khollou in dawr neu khonga a omnak leh kileizaw hi. Huchi in April apan November kha tan a kulna a pawt leh vakkhe mahle ahitheitana pilvang leh kiveng danin ki om kenkan hi.

Nov 20, 2020

Singtangmeh

Ei singtangmeh a omlouhna muna i omkhak chiangin va kingaina diakse hi. Muhkhak chiang bangin etlah manin lei huaiham khak sekin om hi. Singtangmeh i chihin a huap zau dinga, hiai teng ahi chilouin atangpi in anteh, agah, adawng, a gui, abal, sa leh nga tuamtuam, tengkol khongtan vaite khong’ neklouh i nekte i hisak ding. Vaite nek - a huandan leh a nekdan tuama i nekte le huam ding hi. I nek chianga limtuamlua hikkholkei mahleh eimeh (singtangmeh) chia koihna i neihmana duhna, lunggulhna i neihpen pichinsak a oma lungkimna i neih kha a value hipen ding hi. Huai a om ziaka Delhi khonga le Eastern Delight chih khong om theia, tulam chiang banga nekmun (restaurant) khongle tampi omta hihtuak hi.

TUI DAWN LAMPANG

 Vasa tui dawn na mu ngei hia chih dotna a pan mawkin dotna dang khatin thukhit sawm ni le. Neulai in  kholai a tui vung ak in a dawn (chip chihzaw di hia) gakgak kimu sek hi. Vasa tui dawn mukha  kholkei  lele dawn ahihlam kithei ahi dia, khokhal gamlak nahpa keu pulh, sikkhak a gamgin giapgiap hunin inkiang naia luitate kang in kimat nawnkei mahleh a thukna deuh ah tui vung muh ding om zeuhzeuh hi. Huchibang munte ah tuithang kikama, vasa ki man ahia manlou chih bel gen thei nawn kei mah le luivazem, tuivavom chih khong thanga ana awk lamenin ki vil zel hi. Hiai  vasate melpuak leh rong bang min hon dong leh a gen theinawnloudi pi ki hi zel. Tuithang vilna, luidung vakna ah vasa tuia ana bualna nung, a kisinna kawt zengzung khong muh ding om sek hi. Lusei paua kisil chihpen inbual chih ahi a, ei paua le bual chih thumal nak omlou ahi. Vasate le kisil ua a dang uh a tak chia tui omna na delh a dawn mai hi ding uhi.

October 30, 2020

 Gelhnop hong phulkhe kholkei boka, lai gellouhna le sawtsim nawnta hi.  Tangthu ahiam ngaihtuahna gil apan phuah ding chihbang niteng khosakna, nasep a i buai a tension e, bang e a tam chiangin phurna lungsim thoveng hong piang ngei ding banglou ngaituahna kulthuk zat chu “kaha se” hi mai. Niteng a ngei in oma, Pathian zakdah louh dinga , zinga ni hongsuak ,  nitaklama  tum nawn zel mai ding mah sakkhak theih phial di bangin hun ki beisak sak mai hi. Chizen mah le,a chihsek bang un ki hul ahipen di chu. Huchi dinmun ah bangmah va gelhthei kei lele diary/journal pian gelh zeuhzeuha, eipau kigelh himhim, a bang abang hitaleh whatsapp khong sangin online ah tamin  kibehlap leh chih lunggulhna in blog a koih ding tuni banghiam khat gelh di chia hong kipan chu ka hi a. Banglam ah a hong pain a diam ah..

Sep 19, 2020

AHIHLEH

Ei pau zat - thugen, laigelh, gelhsa simkhiak chihte awlsam leh baihlamlua hi khollou hi. Ut dandan a paukhiak leh gelhkhiak mai theih mahleh thugen a pauzat, laigelha pauzat ahihkeileh laigelhsa sim siam leh siamlou kikal om ding hi. Laigelh khenkhat i sim chianga mam zaih, gennop genkha, a sim le nuam i sak bang om hi. Huchimah bangin mi thugen ngai le, thugentu in emotional a mi a zohtheihna pelah, a pau zatdanin a gennop gen chiang leh bun deuh bang om nawn hi. I TV news, interview, film, serial, show tuamtuam youtube a omte khong i na et/ngaih khak chiangin a ngaihnuam deuh leh a nuamlou deuh i sak bang na om sek hi. TV news khonga a simtu sim siam leh siamlou deuh om mahleh sim dia news gelhtute’ gelhsiam leh siamlouh ah le kinga mahmah ding hi.

SEPTEMBER 17,2020

Bangtan hiam Journal gelhlouh kalin a “BER” kha lam na kipankhin mahleh vuah khong a zukzuk mana i muhlouh ziak ahi diam ni satdan phavang suak selsal bel ki munailou hi. Himahleh BER khinta in March kha apan hipi in khovel hon pei taktak leh theihlouh kala tukum ana beidek man, kha thumin sam na hi mawk hi. Sorkal lamte paudan apan tukha khonga hipi beizou ding i na sak leh lah huchihtuak het kei. Ani ani in gam pumpi hi in Dibrugarh ah hitaleh a number  pung hulhul lai hi. Unlock 4 a chi uhia, state  leh state kikawmtuahna hon hongta uh ahihman hipi bei kei mahleh mipi inn a kikhum theih hi nawnlouin mahni khosak, khohei, nekzonna lam chiat buaipih ngai nawnta hi.